دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - شعبه خراسان رضوی جستارهای فقهی و اصولی 2476-7565 11 2 2025 08 23 The Principle of Priority in the Conflict Between Rights of Individuals and Rights of Allāh اصل اولی تقدّم حق الناس برحقّ اللّه در تزاحم 33 61 78128 10.22034/jrj.2025.69325.2830 FA سعید ضیایی فر دانشیار گروه فلسفه فقه و حقوق پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی؛ قم ، ایران Journal Article 2024 06 14 The precedence or non-precedence of the rights of individuals (ḥaqq al-nās) over the rights of God (ḥaqq Allāh) is one of the key uṣūlī issues in the chapter on conflict (taʿāruḍ). Regarding whether the rights of God take precedence over the rights of individuals or vice versa, five possibilities have been proposed: 1) The absolute precedence of the rights of God over the rights of individuals (mūjib al-kullī); 2) The absolute precedence of the rights of individuals over the rights of God (mūjib al-kullī); 3) The default principle (al-aṣl al-awwalī) favouring the precedence of the rights of God over the rights of individuals; 4) The default principle favouring the precedence of the rights of individuals over the rights of God; 5) The absence of a general rule or default principle, necessitating reference to evidence and context in each case. A comprehensive discussion on this subject has not yet been conducted within the science of Uṣūl al-Fiqh. The primary research question is: which of these possibilities is most justified? The aim of this study is to critically and scientifically evaluate the evidence supporting these possibilities, with the intention that the findings may be applied in Islamic jurisprudence (fiqh). According to the author, conclusive evidence supports the fourth possibility as the only justifiable view, a position which itself constitutes one of the innovations of this study. Additionally, the proposition of the third and fourth possibilities, the provision of various evidence and interpretations in support of the fourth possibility, as well as the critique of the evidence for the other possibilities, are among the other innovations of this research. The evidence supporting the other possibilities is considered flawed. The main finding of this study is that the default principle favours the precedence of the rights of individuals over the rights of God. According to this principle, in cases of conflict between the rights of individuals and the rights of God, the default presumption is the precedence of the rights of individuals, except where there is valid evidence indicating the greater importance of a specific right of God. تقدم یا عدم تقدم حق الناس بر حقّ اللّه، یکی از مباحث اصولی باب تزاحم است که دربارۀ تقدم حقّ اللّه بر حق الناس یا بالعکس پنج احتمال مطرح شده است: تقدم حقّ اللّه بر حق الناس به شکل موجبۀ کلیه، تقدم حق الناس بر حقّ اللّه به شکل موجبه کلیه، اصل اولی تقدم حقّ اللّه بر حق الناس، اصل اولی تقدم حق الناس بر حقّ اللّه و نبود قاعدۀ کلی و اصل اولی و مراجعه به ادله و شواهد در هر مورد. بحث کاملی در علم اصول دربارۀ این موضوع انجام نشده است. پرسش اصلی این است که کدام‌یک از این احتمالات موجه است؟ هدف مقاله نقد و بررسی علمی ادلۀ این احتمال ها به شیوه‌ای علمی است تا پس از اثبات، در فقه بهکار گرفته شود. به اعتقاد نگارنده، دلیل‌های معتبر احتمال چهارم را پشتیبانی می‌کند و تنها دیدگاه موجه است که این خود از نوآوری‌های این مقاله به شمار می‌آید. همچنین طرح دو احتمال سوم و چهارم و فراهم آوردن برخی ادله و تقریرها برای احتمال چهارم و نقد ادلۀ دیگر از دیگر نوآوری‌های مقاله است؛ اما دلیل‌های دیگر احتمال ها ، مخدوش است. یافتۀ اصلی مقاله این است که اصل اولی تقدم حق الناس بر حقّ اللّه است؛ بر اساس این اصل به غیر مواردی که دلیل معتبری بر اهمیت بیشتر خصوص یک حقّ اللّه وجود داشته باشد، هنگام تزاحم حق الناس و حقّ اللّه، اصل بر تقدم حق الناس بر حقّ اللّه است.

http://jostar-fiqh.maalem.ir/article_78128_aff216caa91714a7130385a9e4c21058.pdf