دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - شعبه خراسان رضوی جستارهای فقهی و اصولی 2476-7565 11 3 2025 11 22 Muḥammad Ḥusayn Nāʾīnī’s Approach to the Rational Analysis of the Institution of Inheritance نظریۀ محقق نائینی در تحلیل عقلایی پدیدۀ توریث 177 203 79018 10.22034/jrj.2025.73306.3087 FA خالد غفوری الحسنی استادیار جامعه المصطفی العالمیه قم و مدرس سطوح عالی حوزه علمیه نجف اشرف. Journal Article 2025 10 26 In his jurisprudential studies, Muḥaqqiq Nāʾīnī is distinguished by his precise rational and customary analyses of legislative issues. Among these is his examination of “ownership” and its customary conception, his explanation of the levels and hierarchies of ownership, and his investigation of its general and specific causes—particularly in the matter of inheritance. His aim was to elucidate the rational foundation underlying the institution of inheritance as one of the mechanisms for establishing ownership, and to demonstrate that “the heir functions as the legal representative of the deceased.”<br />This study examines Nāʾīnī’s view in light of the established principles of ijtihād, employing both evidentiary and methodological tools to analyse his reasoning. The objective is to achieve a comprehensive understanding of ownership and its causes within the framework of Islamic jurisprudence.<br />The main conclusion of this study is that Muḥaqqiq Nāʾīnī’s hypothesis concerning inheritance—based on the assumption that the heir stands in place of the deceased as his legal successor—is incomplete.<br /><br /><br /><br /><br />  محقق نائینی در پژوهش‌های فقهی خویش، در تحلیل‌های عرفیِ دقیقِ مسائل تشریعی، ممتاز است. ازجمله این موارد، تحلیل ایشان از «ملکیت» و تصویر عرفی آن، تبیین سطوح و مراتب ملکیت و نیز بررسی علل آن به صورت کلی و به‌طور خاص در مسئلۀ «ارث» است. وی بر آن بود تا وجه عقلاییِ نهفته در جعل «ارث» به‌عنوان یکی از اسباب ایجادکنندهٔ ملکیت را تبیین کند و این‌که «وارث، قائم‌مقامِ مورِّث قرار گرفته است». این دیدگاه را در پرتو روش اجتهادیِ اصولیِ متعارف و با بهره‌گیری از ابزارهای اثبات و قواعد آن به بحث نهادیم. هدف، دستیابی به تصوری جامع دربارهٔ ملکیت و اسباب آن در فقه اسلامی است. مهم‌ترین نتیجه‌ای که بدان دست یافتیم، ناتمام بودن فرضیهٔ ارائه شده از سوی محقق نائینی دربارهٔ توریث - مبتنی بر قائم‌مقامیِ وارث به جای مورِّث - است. http://jostar-fiqh.maalem.ir/article_79018_8eabd3fc830d2f33c8741ee850e38218.pdf