مرکز تخصصی آخوندخراسانی وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - شعبه خراسان رضوی جستارهای فقهی و اصولی 2476-7565 12 2 2026 08 23 "Deriving the Divine Command-Prohibition Model by Uncovering the Rational Normative System to Solve Jurisprudential Problems" مدلسازی امر و نهی شارع از طریق کشف سیستم امر و نهی عقلا جهت حلّ مسئله 1 1 80120 10.22034/jrj.2026.71677.2976 FA مجید اصل غوابش دانش پژوه مؤسسه فقهی اصولی کریم اهل بیت قم. ایران. Journal Article 2025 04 27 The Divine Legislator has consistently employed rational social systems to communicate religious injunctions to all morally responsible individuals. Given that human social systems are composed of interconnected subsystems, examining their components and relationships can yield problem-solving models. One such subsystem is the "rational system of commands and prohibitions." By analyzing the relationships between its components and defining its core elements, then mapping them onto divine commands and prohibitions, we can develop a "model of divine injunctions."<br /><br /><br /><br />This study examines the efficacy of modeling in addressing fundamental questions of Islamic legal theory (usul al-fiqh). Utilizing network analysis and ontological analysis tools, the research progresses through three phases: (1) uncovering the rational command-prohibition system, (2) model development, and (3) model implementation. Findings demonstrate that this approach successfully analyzes foundational concepts (e.g., rational agents, commands/prohibitions) and elucidates their processes (e.g., how conventional perceptions relate to divine injunctions). The study concludes by recommending comprehensive modeling of major usul al-fiqh topics to enable systematic problem-solving. همواره شارع مقدس برای ابلاغ احکام خود به عموم مکلفین، از نظام‌‌‌‌‌‌‌‌‌های اجتماعی عقلا استفاده نموده است. با توجه به نظام اجتماعی انسانی که از نظام‌واره‌ها (سیستم‌ها) شکل گرفته است، می‌توان با کشف اجزا و روابط یک نظام‌واره به «مدلی» برای حل مسائل دست یافت. یکی از این نظام‌واره‌ها «امر و نهی عقلا» است. با کشف سیستم امر و نهی عقلا از طریق تحلیل روابط بین اجزای سیستم و تعریف جامع از مؤلفه‌های اصلی و تطبیق آن بر امر و نهی شارع می‌توان به «مدل امر و نهی شارع» دست یافت. هدف نوشتار کارآمدی مدلسازی در پاسخ به مسائل دانش اصول فقه است. این مقاله به روش «تحلیل شبکه‌ای» و استفاده از ابزارهای «تحلیل وجود شناسانه»، در سه محورِ «کشف سیستم امر و نهی عقلا»، «مدل‌سازی» و «بهره‌برداری از مدل» شکل گرفته است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که کاربست این روش در چیستی یک مسأله، موجب تحلیل عناصر بنیادی (مانند عقلا، امر و نهی) و در چگونگی، سبب شناخت فرآیندهای آن (مانند ارتباط ادراکات اعتباری با امر و نهی شارع) گشته است. همچینن برای رسیدن به پاسخ‌های واقعی یا نزدیک به واقع، پیشنهاد می‌گردد که مدل‌هایی جامع در موضوعات کلانِ دانش اصول فقه، جهت حل نظام‌مند مسائل طراحی گردد.