مرکز تخصصی آخوندخراسانی وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - شعبه خراسان رضوی جستارهای فقهی و اصولی 2476-7565 12 2 2026 08 23 An Examination of Reliance Damages in Iranian Jurisprudence (Fiqh) and Law بررسی خسارت ناشی از اعتماد درفقه وحقوق ایران 1 1 80404 10.22034/jrj.2026.72610.3049 FA لیلا جهانیان دانشجوی فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات تهران، تهران. ایران. مرتضی شهبازی نیا رییس دانشکده حقوق دانشگاه تربیت مدرس تهران، تهران. ایران. Journal Article 2025 09 01 Abstract <br /><br />The term “reliance damages” originates from common law and was first introduced in a seminal article by Fuller and Perdue. According to Fuller’s classification, contracting parties may hold three distinct interests: the reliance interest, the expectation interest, and the restitution interest. In the event of a contractual breach, each party is entitled to claim compensation corresponding to any of these interests. Since this classification encompasses the full compensation of damages incurred by the plaintiff as a result of a breach, the differentiation of these interests can bring about a significant development in contract law and its mechanisms of redress.<br /><br />This article, employing an analytical method and by reference to both jurisprudential and legal sources in comparison with common law, argues that although Iranian jurisprudence and law may not explicitly recognize the notion of reliance damages, certain principles such as Qa‘idat La Zarar (principle of no harm), Qa‘idat Tasbib (principle of causation), and Qa‘idat Ghurur (principle of inducement or deception), along with jurisprudential and legal institutions such as Khiyar Tadlis (voidability due to misrepresentation) and Khiyar Takhalof Sharṭ (rescission for breach of condition), provide a doctrinal foundation. Moreover, within Iran’s codified law—particularly Articles 263, 390, and 391 of the Civil Code and Article 1 of the Civil Liability Act (Qanun-e Mas’uliyyat-e Madani)—a legal basis can be inferred for recognizing and claiming compensation for this type of damage.<br /><br /><br /> در حقوق قراردادها، جبران خسارت ناشی از نقض تعهدات، یکی از مهم‌ترین ابزارهای حمایت از انتظارات مشروع طرفین است. در کنار خسارت‌های ناشی از فوت منفعت و استرداد، نوع دیگری از خسارت به نام «خسارت ناشی از اعتماد» وجود دارد که شامل زیان‌های واردشده به طرف متعهدٌله، به دلیل اتکا و اعتماد عقلایی به انعقاد یا اجرای قرارداد است. در نظام‌های حقوقی مانند کامن‌لا، این نوع خسارت به رسمیت شناخته شده و نقش مهمی در تحقق عدالت قراردادی دارد.<br />در حقوق ایران، باوجود آنکه اصطلاح «خسارت اعتماد» به صورت صریح در متون قانونی و فقهی مطرح نشده است، قواعدی همچون قاعدۀ لاضرر، قاعدۀ غرور و قاعدۀ تسبیب می‌توانند مبانی فقهی و حقوقی قابل اتکایی برای شناسایی و حمایت از این نوع خسارت فراهم کنند.<br />این مقاله با روش توصیفی - تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع فقهی و حقوقی، به بررسی امکان‌سنجی شناسایی خسارت ناشی از اعتماد در فقه اسلامی و حقوق موضوعۀ ایران می‌پردازد و در نهایت، ضرورت بازنگری در قوانین یا توسعۀ تفسیر قضایی برای جبران این نوع خسارت را تبیین می‌کند. http://jostar-fiqh.maalem.ir/article_80404_7beceae870b1803b95605037d5cfe078.pdf