مرکز تخصصی آخوندخراسانی وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - شعبه خراسان رضوی جستارهای فقهی و اصولی 2476-7565 10 4 2024 12 21 Reviewing the Qurʼān’s Authoritative Role in Validating the Sunnah for Jurisprudential Inference بررسی مرجعیت قرآن در اعتبارسنجی سنت برای استنباط فقهی 7 34 77248 10.22034/jrj.2025.69012.2815 FA حسنعلی علی اکبریان دانشیار گروه فقه پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی قم. قم، ایران. Journal Article 2024 05 14 In Islamic jurisprudence, the concept of marjaʻīyyat (epistemic authority) refers to a source’s primary influence in deriving jurisprudential rulings. While multiple authoritative sources exist for deriving religious rulings—including the Qurʼān, sunnah (the Prophet’s normative practice), and ʻaql (reason)—this study investigates whether the Qurʼān possesses authority not only as an independent source but also over the sunnah itself in the process of jurisprudential inference. This article examines the Qurʼān’s authoritative relationship with the sunnah in jurisprudential derivation, operating on the fundamental premise that neither source holds exclusive authority, and that both maintain independent interpretive and communicative functions. The analysis employs a threefold methodological framework assessing: (1) textual validity (ḥujjīyah), (2) semantic implication (dalālah), and (3) historical occasion of issuance (shaʼn al-nuzūl/al-wurūd). Through analytical methodology, this study demonstrates that the Qurʼān exercises absolute authority over the sunnah regarding document validity. Concerning semantic implication, both texts exhibit a relationship of relative mutual authority. While either source may provide contextual clues for interpreting the other’s occasion of revelation, such auxiliary functions do not constitute primary authoritative influence, as more determinative indicators exist for this purpose. These findings contribute to ongoing scholarly discussions about hierarchical relationships between primary Islamic legal sources, while clarifying the nuanced boundaries of Qurʼānic authority in sunnah-based jurisprudence. Keywords: Epistemic Authority, Qurʼān, Sunnah, Islamic Jurisprudence, Textual Validity, Semantic Indication, Occasion of Revelation مرجعیت یک منبع معرفتی در فقه به معنای تأثیرگذاری اصلی آن منبع در استنباط فقهی است. استنباط حکم شرعی دارای چند منبع معرفتی است، ازجمله قرآن، سنت و عقل. سؤال این است که آیا قرآن، علاوه بر داشتن مرجعیت علمی در فقه، بر منبع سنت نیز مرجعیت دارد؟ موضوع این نوشتار بررسی مرجعیت قرآن بر سنت در استنباط فقهی است. پیش‌فرض بحث این است که قرآن مرجع انحصاری در استنباط فقهی نیست و سنت نیز در این زمینه مرجعیت دارد. قرآن و سنت هر دو در دلالت و رساندن معنای خود استقلال دارند. در مقالۀ حاضر، مرجعیت قرآن بر سنت در استنباط فقهی بر اساس فرایند سه‌مرحله‌ای تمسک به روایات، شامل اعتبار، دلالت و جهت صدور، بررسی شده است. بر اساس داده‌های این مقاله که با روش تحلیلی انجام شده است، قرآن در اعتبار سند مرجعیت بر سنت دارد که می‌توان آن را «مرجعیت مطلق» نامید. همچنین، هر یک از قرآن و سنت در دلالت نسبت به دیگری نوعی مرجعیت دارند که می‌توان آن را «مرجعیت نسبی» خواند. علاوه بر این، هر یک از قرآن و سنت می‌تواند به‌عنوان قرینه‌ای در تشخیص جهت صدور دیگری عمل کند؛ اما این قرینیت تأثیرگذاری اصلی نیست و قرائن مهم‌تری در این زمینه وجود دارد؛ بنابراین، نمی‌توان این مورد را مرجعیت نامید.

http://jostar-fiqh.maalem.ir/article_77248_676e07a6aa6a76c16973a071ef984093.pdf

مرکز تخصصی آخوندخراسانی وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - شعبه خراسان رضوی جستارهای فقهی و اصولی 2476-7565 10 4 2024 12 21 The Capacity of Citing the Holy Quran in Strengthening Uṣūlī Principles: An Analysis of Sūrah al-Baqarah ظرفیت استناد به قرآن کریم در تحکیم قواعد اصولی ، «موردشناسی سورۀ بقره» 35 74 77263 10.22034/jrj.2025.69710.2858 FA بلال شاکری استادیار مرکز تخصصی آخوند خراسانی و مدرس سطوح عالی حوزه علمیه مشهد، ایران. Journal Article 2024 08 14 Within the discipline of uṣūl al-fiqh (Islamic legal theory), the marjaʻīyyah (epistemic authority) of the Qurʼān signifies its status as a primary source for establishing foundational principles. The prevailing methodological assumption that every uṣūlī principle requires verification through Qurʼānic evidence demonstrates the scripture’s authoritative role in this field. This study investigates the Qurʼān’s actual utilization as a theological and jurisprudential reference in classical uṣūlī scholarship. Through systematic analysis of major uṣūlī works, the research first evaluates the extent to which scholars employed Qurʼānic verses to substantiate or refute legal-theoretical principles. Subsequently, it conducts a focused examination of Sūrah al-Baqarah as a representative case study, analyzing the potential application of its verses across various uṣūlī discussions. The findings reveal a significant discrepancy between the Qurʼān’s theoretical authority and its practical implementation in uṣūlī works. While classical scholars typically cite approximately thirty well-known verses across twelve uṣūlī topics, this study demonstrates that thirty-nine verses from Sūrah al-Baqarah alone could potentially serve as evidence for thirty-four distinct uṣūlī issues. These results suggest that the Qurʼān’s full hermeneutical potential remains underutilized in traditional uṣūlī discourse. Keywords: Qurʼānic Authority, Uṣūl al-Fiqh, Legal Theory, Qurʼānic Evidence, Sūrah al-Baqarah مرجعیت قرآن کریم در علم اصول به این معنا است که برای اثبات قواعد اصولی، قرآن کریم یکی از منابع اصلی و مورد مراجعه باشد. توجه ویژه به قرآن کریم و این ذهنیت که برای هر قاعدۀ اصولی باید در آیات الهی به دنبال مستندی برای رد یا اثبات آن قاعده بود، نشان از مرجعیت قرآن کریم در علم اصول دارد. در نوشتار پیش‌رو، با این پیش‌فرض که قرآن کریم در علم اصول می‌تواند و باید به‌عنوان مرجعی علمی و الهی مورد توجه قرار گیرد، به مطالعۀ اسناد آثار اصولیان و میزان استفادۀ آن‌ها از آیات الهی برای اثبات یا رد قواعد مطرح در علم اصول پرداخته شده است. سپس با مراجعه به آیات سورۀ بقره به‌عنوان نمونه‌ای موردی از کل آیات الهی و تحلیل و بررسی دلالی آن‌ها با نگاه اثبات یا رد قواعد اصولی، این نتیجه به دست آمده است که قرآن از مرجعیت لازم در آثار اصولیان برخوردار نبوده است. چراکه به‌طور تقریبی آیات مشهور و مطرح در آثار اصولیان حدود ۳۰ آیه از مجموع آیات قرآن کریم در ۱۲ بحث اصولی است، درحالی‌که یافته‌های این پژوهش نشان‌دهندۀ قابلیت استناد به ۳۹ آیۀ مختلف در ۳۴ مسئلۀ اصولی در این سوره است. کلید واژهها: مرجعیت قرآن، ادلۀ قرآنی، قواعد اصولی.

http://jostar-fiqh.maalem.ir/article_77263_601e58667c84ccaff5a6a8ecb6b2bd0c.pdf

مرکز تخصصی آخوندخراسانی وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - شعبه خراسان رضوی جستارهای فقهی و اصولی 2476-7565 10 4 2024 12 21 The Authority of Qur’anic Ẓuhūrāt While Preserving the Validity of Khabar al-Wāḥid in Interpretation مرجعیت ظهورات قرآنی با حفظ حجیت خبر واحد در تفسیر 75 106 77281 10.22034/jrj.2025.69696.2856 FA علی بیژن نژاد دانش پژوه سطح سه تفسیر و علوم قرآن مرکز تخصصی آخوند خراسانی دفتر تبلیغات اسلامی، مشهد، ایران علی رحمانی استادیار گروه فقه و مبانی اجتهاد مرکز تخصصی آخوند خراسانی ره مشهد، ایران. Journal Article 2024 09 05 The Holy Qur’an, as the only eternal and undistorted divine scripture and the most authoritative source in Islamic knowledge, holds a unique position of epistemic authority. This status is inherently tied to its ẓuhūrāt (apparent/external meanings), rendering any discussion of the Qur’an’s authority meaningless without acknowledging the authenticity of these textual manifestations. At first glance, the validity and authority of Qur’anic ẓuhūrāt appear uncontested. However, given the parallels between the foundational principles and evidence concerning this issue and those pertaining to the validity of khabar al-wāḥid (solitary reports) in Qur’anic exegesis, it can be argued that the theoretical framework, evidence, and principles governing the authenticity of khabar al-wāḥid in interpretation significantly influence the determination of Qur’anic ẓuhūrāt’s authority. For instance, rejecting the “possibility of the shāri’ endorsement of intellectual reasoning in the domain of comprehension” in the context of “the validity of khabar al-wāḥid in interpretation”—while asserting the “impossibility of obligatory adherence in matters of understanding”—could lead to the negation of “the validity of non-jurisprudential Qur’anic ẓuhūrāt.” This is because the authority of non-jurisprudential ẓuhūrāt relies on the shāri’ approval of intellectual reasoning in interpretation. If this principle is denied in the case of khabar al-wāḥid, the possibility of the shāri’ endorsement of ẓuhūrāt is likewise negated. Consequently, not only would the validity of non-jurisprudential ẓuhūrāt be undermined, but the epistemic authority of the Qur’an itself would be severely weakened. Employing library-based research and a descriptive-analytical methodology, this study examines the impact of “the foundational principles denying the validity of khabar al-wāḥid in interpretation” on the authority of Qur’anic ẓuhūrāt. The discussion is structured in two parts: (1) the restrictive implications of these principles and (2) a proposed resolution. The findings indicate, first, that the principles rejecting the authority of khabar al-wāḥid in interpretation extend to all forms of valid ẓunūn (presumptions), including non-jurisprudential ẓuhūrāt, thereby jeopardizing the Qur’an’s epistemic authority. Second, a novel solution is presented, grounded in the validity of ẓunūn derived from intellectual reasoning—such as khabar al-wāḥid and non-jurisprudential ẓuhūrāt. Keywords: Qur’anic Epistemic Authority, Validity of Khabar al-Wāḥid in Interpretation, Authority of Ẓuhūrāt, Foundations of Khabar al-Wāḥid’s Validity, Foundations Qur’anic Epistemic Authority. قرآن کریم به‌عنوان تنها کتاب آسمانی جاودان و سالم از تحریف و نیز متقن‌ترین منبع، از مرجعیت علمی ویژه‌ای در دانش‌های اسلامی برخوردار است. مسلماً جایگاه قرآن کریم وابسته به ظهورات آن است و سخن گفتن از این جایگاه بدون توجه به حجیت ظهورات قرآنی بی‌معناست. در نگاه اول، مخالفتی با حجیت و مرجعیت ظهورات قرآن وجود ندارد، لکن با توجه به وجود اشتراکات در مبانی و ادلۀ این موضوع با مبحث حجیت خبر واحد در تفسیر قرآن، می‌توان ادعا کرد که دیدگاه، ادله و مبانی حجیت خبر واحد در تفسیر قرآن تأثیر جدی در تعیین مرجعیت ظهورات قرآنی دارد. این احتمال وجود دارد که انکار «امکان امضای شارع بر سیرۀ عقلائیه در حوزۀ فهم» در «حجیت خبر واحد در تفسیر» و استدلال به «عدم امکان تعبد در حوزۀ فهم»، منجر به انکار «حجیت ظواهر غیر فقهی قرآن» گردد؛ زیرا حجیت ظواهر غیر فقهی، مبتنی بر امضای شارع بر سیرۀ عقلائیه در حوزۀ فهم است که با انکار آن در حجیت خبر واحد، امکان امضای شارع در ظهورات نیز از بین خواهد رفت. در این صورت، نه‌تنها حجیت ظواهر غیر فقهی قرآن، بلکه مرجعیت علمی قرآن کریم به‌شدت تضییع خواهد شد. این پژوهش با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و روش توصیفی‌ـ ‌تحلیلی به دنبال روشن کردن نقش «مبانی اصولی عدم حجیت خبر واحد در تفسیر» بر مرجعیت ظواهر قرآن کریم است و مباحث خود را در دو بخشِ نقش محدودکنندۀ «مبانی اصولی عدم حجیت خبر واحد در تفسیر» و راه‌حل آن سامان داده است. نتایج به‌دست‌آمده در این دو بخش حاکی از آن است که اولاً، مبانی عدم حجیت خبر واحد در تفسیر، منجر به عدم حجیت تمام ظنون معتبره ازجمله ظواهر غیر فقهی قرآنی شده است که به ازبین رفتن مرجعیت قرآن کریم منتهی می‌گردد. نتیجۀ دیگر آنکه برای این مشکل، راه‌حل و تقریری نو، مبنی بر اعتبار ظنون منشأ گرفته از سیره‌های عقلائیه همچون خبر واحد و ظواهر غیر فقهی پیشنهاد شده است.

http://jostar-fiqh.maalem.ir/article_77281_bd3fc82f53b4c1c6a150ed451a4ee4ac.pdf

مرکز تخصصی آخوندخراسانی وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - شعبه خراسان رضوی جستارهای فقهی و اصولی 2476-7565 10 4 2024 12 21 An Analysis of the Detrimental Aspects of the Jurists’ Use of the Qurʼān in Ijtihād آسیب شناسی بهره گیری مجتهدان از قرآن کریم در اجتهاد 107 134 77251 10.22034/jrj.2025.69551.2844 FA سعید ضیایی فر دانشیار گروه فلسفه فقه و حقوق پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی؛ قم ، ایران Journal Article 2024 07 22 The Holy Qurʼān has always served as the primary authority in Islamic jurisprudence and is regarded as one of its most essential sources. However, its application in ijtihād has occasionally been marked by shortcomings and detrimental practices. This study concisely examines some of the most significant deficiencies in the utilization of the Holy Qurʼān in ijtihād. These include: the failure to employ the Qurʼān in determining the authenticity of narrations (riwāyāt); incomplete coverage of Qurʼānic verses; neglect of the Qurʼān in assessing the contextual direction of narrations; insufficient investigation into the underlying reasons (ʿilal) for rulings (aḥkām); lack of comparative evaluation between the terminologies used in narrations and those in Qurʼānic verses; underutilization of the attributes of the Lawgiver (Shāri’); inadequate application of anthropological foundations; inattention to matters of belief and morality; failure to distinguish between literal (ẓāhir) and substantive (ḥaqīqī) propositions; neglect in presenting rulings as general principles; and interpreting narrations without due consideration of Qurʼānic verses. Additionally, the study addresses the problematic tendency to disregard the apparent meaning (ẓāhir) of the Qurʼān without substantiated evidence. Keywords: Detrimental Effects, Qurʼān, Usage, Steps of Ijtihād قرآن همواره در علم فقه مرجعیت اصلی داشته و یکی از مهم‌ترین منابع آن به شمار می‌رود؛ اما گاهی اوقات به‌کارگیری آن با نقص‌ها و آسیب‌هایی همراه بوده است. در این اثر، تلاش شده تا برخی از مهم‌ترین آسیب‌ها در مرجعیت قرآن در اجتهاد به صورت فشرده بررسی شوند که عبارت‌اند از عدم استفاده از قرآن در احراز صدور روایت، عدم احاطۀ کامل به آیات قرآن، عدم استفاده از قرآن در احراز جهت صدور روایت، عدم استقصای کامل علت‌های احکام، عدم نسبت‌سنجی میان عناوین مذکور در روایات و عناوین ذکر شده در آیات، عدم استفادۀ کامل از صفات شارع، عدم بهره‌برداری کامل از مبانی انسان‌شناختی، عدم توجه به امور اعتقادی و اخلاقی، عدم تفکیک قضیۀ خارجیه و قضیۀ حقیقیه، عدم توجه به ارائۀ احکام در قالب مفاهیم کلی، عدم فهم روایات در پرتو آیات، عدول از ظاهر قرآن با ادله‌ای غیر مبین و... .

http://jostar-fiqh.maalem.ir/article_77251_5c10b370fe782c653ba38410b3fafe24.pdf

مرکز تخصصی آخوندخراسانی وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - شعبه خراسان رضوی جستارهای فقهی و اصولی 2476-7565 10 4 2024 12 21 Challenges of Contemporary Jurisprudence in Utilizing the Qurʼān to Inference Newly-Raised Queries and Solutions to Solve Them چالش‌های فقه معاصر در بهره‌گیری از قرآن برای استنباط مسائل مستحدثه و راهکارهای حل آن 135 166 77250 10.22034/jrj.2025.69742.2862 FA علیمحمد حیدرسرلک دانش آموخته حوزه علمیه و استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه علوم پزشکی گلستان. گرگان، ایران. Journal Article 2024 09 06 The scientific authority of the Holy Qurʼān in inferring jurisprudential rulings, especially in dealing with newly-raised queries and challenges of the contemporary world, is considered an important and challenging topic in the field of jurisprudence and Qurʼānic studies. This study aims to identify the challenges of contemporary jurisprudence in utilizing the Holy Qurʼān to infer newly-raised queries and to provide solutions to solve them. The main issue of this study is to identify the obstacles and limitations of using the Holy Qurʼān in responding to new jurisprudential queries and to provide solutions to overcome these challenges. Using a descriptive-analytical method and library resources, this study examines different perspectives on the scientific authority of the Holy Qurʼān in contemporary jurisprudence. In addition to precise conceptualization, the present study analyzes hermeneutical, linguistic, historical, and methodological challenges in the use of Qurʼānic verses to infer rulings on newly-raised queries. Also, various jurisprudential approaches in this field have been criticized and examined. The results of this study show that the major challenges in this field include the apparent conflict of some verses of the Holy Qurʼān with new scientific findings, linguistic and historical limitations in interpreting verses of the Holy Qurʼān, and differences in methods of referring rulings from the Qurʼān for newly-raised queries. While analyzing the harms of existing approaches, the study presents a comprehensive model for utilizing the Qurʼān in inferring the rulings on newly-raised queries. The proposed solutions include reviewing the methods of interpreting and understanding verses of the Qurʼān, combining traditional and modern approaches, and providing a coherent framework for using the Qurʼān in responding to contemporary jurisprudential challenges. This study emphasizes the need to reform and improve educating and research methods in the field of jurisprudence and Qurʼānic interpretation and suggests new fields for future research in this field. Keywords: The Scientific Authority of the Qurʼān, Contemporary Jurisprudence, Newly-Raised Queries, Examining the Harms, Inferring the Rulings. مرجعیت علمی قرآن در استنباط احکام فقهی، به‌ویژه در مواجهه با مسائل مستحدثه و چالش‌های دنیای معاصر، از مباحث مهم و چالشی در حوزۀ فقه و مطالعات قرآنی به شمار می‌آید. این پژوهش با هدف شناسایی چالش‌های فقه معاصر در بهره‌گیری از قرآن برای استنباط مسائل مستحدثه و ارائۀ راهکارهایی برای حل آن‌ها انجام شده است. مسئلۀ اصلی این تحقیق شناسایی موانع و محدودیت‌های استفاده از قرآن در پاسخگویی به مسائل فقهی جدید و ارائۀ راهکارهایی برای رفع این چالش‌ها است. این مطالعه با استفاده از روش توصیفی - تحلیلی و منابع کتابخانه‌ای، به بررسی دیدگاه‌های مختلف در زمینۀ مرجعیت علمی قرآن در فقه معاصر پرداخته است. پژوهش حاضر، علاوه بر مفهوم‌شناسی دقیق، به تحلیل چالش‌های هرمنوتیکی، زبانی، تاریخی و روش‌شناختی در کاربرد آیات قرآنی برای استنباط احکام مسائل مستحدثه می‌پردازد. همچنین، رویکردهای فقهی مختلف در این زمینه نقد و بررسی شده‌اند. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که چالش‌های عمده در این حوزه شامل تعارض ظاهری برخی آیات با یافته‌های علمی جدید، محدودیت‌های زبانی و تاریخی در تفسیر آیات و اختلاف در روش‌های استنباط احکام از قرآن برای مسائل نوظهور است. این مطالعه، ضمن آسیب‌شناسی رویکردهای موجود، مدلی جامع برای بهره‌گیری از قرآن در استنباط احکام مسائل مستحدثه ارائه می‌دهد. راهکارهای پیشنهادی شامل بازنگری در روش‌های تفسیر و فهم آیات، تلفیق رویکردهای سنتی و نوگرایانه و ارائۀ چارچوبی منسجم برای استفاده از قرآن در پاسخگویی به چالش‌های فقهی معاصر است. این پژوهش بر ضرورت اصلاح و بهبود روش‌های آموزش و پژوهش در حوزۀ فقه و تفسیر قرآن تأکید کرده و زمینه‌های جدیدی را برای تحقیقات آتی در این حوزه پیشنهاد می‌دهد.

http://jostar-fiqh.maalem.ir/article_77250_7e574fa6bc24b9aa58e2893e0a7be8fb.pdf

مرکز تخصصی آخوندخراسانی وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - شعبه خراسان رضوی جستارهای فقهی و اصولی 2476-7565 10 4 2025 06 22 Criticism of the Allocation of "Shʻāʼir Allāh" to the Ḥajj Rituals in the Holy Qurʼān نقد اختصاص «شعائر الله» به مناسک حج در قرآن کریم 167 206 77287 10.22034/jrj.2025.69745.2864 FA زهرا احمدی افزادی عضو هیئت علمی گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران ، ایران (نویسنده مسئول) رایانامه: Ahmadiafzadi@pnu.ac.ir حسین ناصری مقدم استاد گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد ، ایران. 0000-0002-9399-8863 Journal Article 1970 01 01 The Holy Qurʼān, as the "the greater weighty thing (al-Thiql al-Akbar) ", has always been the primary reference for the rulings and religious laws of Islam, and the authority of the Sunnah also finds meaning in its light. The scientific authority of the Qurʼān has several levels, one of the most important of which is "its credibility and authority in religious obligations." One of the topics for which the Holy Qurʼān has been the exclusive reference for understanding and explaining is the "God’s sacraments (Shʻāʼir Allāh) ". The word "Shʻāʼir" is used in four verses of the Quran as added to the word "Allāh". According to the widely known viewpoint, divine or religious sacraments include a set of persons, objects, actions, and rituals that are known as the "manifestations and signs" of religion which includes; the Prophet and Imāms (P.B.U.T), Ḥajj and its rituals, Friday and congregational prayers, mosques and the shrines of the Imāms, the days of Muḥarram, and mourning. The Holy Qurʼān emphasizes the veneration of Allāh’s sacraments and prohibits their desecration. One of the most important and fundamental issues in this regard is the concept of “religious sacraments” and its scope. The main question is whether religious sacraments are limited to the rituals of Ḥajj or have a more general meaning. This disagreement arises from the different views of linguists and commentators on the definition of this term. Using the method of semantics, conceptual analysis and library resources, this study examines the authority of the Holy Qurʼān in explaining the concept and semantic scope of sacraments and shows that this concept is not limited to some specific instances. The result of this study will be to strengthen the view that it is preferable non-exclusion of sacraments to the rituals of Ḥajj. The selected view of this study, which also suggests a middle way, is that although the Holy Qurʼān is the main source and reference in exploring Allāh’s sacraments, and the verses related to sacraments were all revealed in the context of the Ḥajj rituals, considering the literal use of this word in the verses and also through the discovery of its criteria, any matter that is recognized as "religious and divine sacraments " from the perspective of Sharʻ (religious law) or ʻUrf (customary practice) and has two elements ʼIʻlām and ʼIʻtilā, can be considered an example of "Allāh’s sacraments". Key Words: The Authority of the Qurʼān, Allāh’s Sacraments, Veneration of Religious Rituals, Qurʼānic Semantics. قرآن کریم، به‌مثابۀ «ثقل اکبر»، همواره مرجع نخستین احکام و شرایع اسلام بوده و حجیت سنت نیز در پرتو آن معنا می‌یابد. مرجعیت علمی قرآن سطوح متعددی دارد که یکی از مهم‌ترین آن‌ها «اعتبار و حجیت آن در تکالیف دینی» است. یکی از موضوعاتی که قرآن کریم به‌صورت انحصاری مرجع فهم و تبیین آن بوده، «شعائر الله» است. واژۀ «شعائر» در چهار مورد از آیات قرآن، به‌صورت مضاف به لفظ جلاله به کار رفته است. بر اساس نظر مشهور، شعائر الهی یا دینی شامل مجموعه‌ای از اشخاص، اشیا، اعمال و مناسک است که به‌عنوان «مظهر و نشانه» دین شناخته می‌شوند؛ ازجمله پیامبر9 و امامان:، حج و مناسک آن، نماز جمعه و جماعت، مساجد و مشاهد ائمه:، ایام محرم و عزاداری‌ها. قرآن کریم بر تعظیم شعائر الهی تأکید کرده و از هتک حرمت آن‌ها نهی فرموده است. یکی از مهم‌ترین و اساسی‌ترین مباحث در این زمینه، مفهوم «شعائر دینی» و گستره آن است. پرسش اصلی این است که آیا شعائر دینی به مناسک و مشاعر حج محدود می‌شود یا معنایی عام‌تر دارد. این اختلاف نظر ناشی از تفاوت دیدگاه‌های اهل لغت و مفسران در تعریف این واژه است. این مقاله به روش معناشناسی و تحلیل مفهومی و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای تدوین شده و به بررسی مرجعیت قرآن کریم در تبیین مفهوم و گسترۀ معنایی شعائر پرداخته و نشان داده است که این مفهوم به برخی مصادیق خاص محدود نیست. نتیجۀ این بررسی، تقویت دیدگاهی خواهد بود که عدم انحصار شعائر به مناسک حج را مرجح می‌داند. دیدگاه مختار این تحقیق که راهی میانه نیز پیشنهاد می‌دهد، آن است که هرچند قرآن کریم منبع و مرجع اصلی در استکشاف شعائر الهی است و آیات مرتبط با شعائر همگی در بستر مناسک حج نازل شده‌اند؛ اما با توجه به کاربرد لغوی این واژه در آیات و همچنین از رهگذر کشف ملاک آن، می‌توان هر امری را که از نظر شرع یا عرف به‌عنوان «شعائر دینی و الهی» شناخته شده و دارای دو عنصر إعلام (آشکارسازی) و اعتلا (بزرگداشت) باشد، مصداق «شعائر الله» دانست.

http://jostar-fiqh.maalem.ir/article_77287_20f00a2e8f2fbd7575aed8184c1a255a.pdf

مرکز تخصصی آخوندخراسانی وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - شعبه خراسان رضوی جستارهای فقهی و اصولی 2476-7565 10 4 2024 12 21 Uṣūlī Principles Inpired by the Holy Qurʼān قرآن کریم الهام بخش قواعد اصولی 207 236 77249 10.22034/jrj.2025.69098.2819 FA سید جعفر صادقی فدکی استادیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، و دانش آموخته خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم، ایران. Journal Article 2024 05 23 The science of uṣūl al-fiqh (Islamic legal theory) and its principles play a fundamental role in interpreting the Qurʼān and sunnah, as well as in deriving religious rulings from these primary sources. Indeed, without knowledge of these methodological principles, proper juristic derivation would be unattainable. The origins of this discipline, however, remain contested among both Shīʻah and Sunnī scholars. While some Sunnī jurists credit Abū Hanīfah as the founder of uṣūl al-fiqh, others attribute its development to al-Shāfiʻī or his students. Conversely, Imāmī scholars maintain that Imām al-Bāqir and Imām al-Ṣādiq (peace be upon them) established this science, with their students serving as its first systematizers. This study argues that the primary source of uṣūlī principles is in fact the Qurʼān itself, as numerous verses implicitly contain the foundational methodology for legal derivation. The Prophet Muḥammad and the Ahl al-Bayt (peace be upon them) were the first to extract these principles from Qurʼānic verses and formulate them for the Muslim community’s use in understanding and deriving rulings from divine texts. Through critical analysis of existing scholarship and presentation of textual evidence, this paper demonstrates the Qurʼān’s substantive inclusion of core uṣūlī principles and methodological rules. Keywords: Uṣūl al-Fiqh, Qurʼānic authority, Islamic Legal Theory, Juristic Methodology, Derivation of Rulings علم اصول و قواعد آن نقش به سزایی در فهم قرآن و سنت و استنباط احکام شرعی از این دو منبع دارد، به‌گونه‌ای که بدون شناخت این اصول و قواعد، دستیابی به این هدف امکان‌پذیر نیست. با این حال، خاستگاه این علم همواره محل اختلاف میان عالمان فریقین بوده است. برخی فقیهان اهل سنت، ابوحنیفه را بنیان‌گذار این علم دانسته‌اند، در‌حالی‌که برخی دیگر، ابداع آن را به شافعی یا شاگردان او نسبت داده‌اند. در مقابل، برخی فقیهان امامیه، امام باقر و امام صادق ع را بنیان‌گذاران این دانش معرفی کرده و شاگردان ایشان را نخستین تدوین‌کنندگان آن دانسته‌اند. با این وجود، حقیقت آن است که خاستگاه اولیۀ علم اصول و قواعد آن، قرآن کریم است، چراکه در آیات متعددی، اصول و مبانی این دانش به صورت نهفته بیان شده است. رسول خدا6 و اهل‌بیت عصمت و طهارت: نخستین کسانی بودند که این اصول و قواعد را از آیات قرآن استخراج کرده و برای فهم و استنباط احکام شرعی از متون تشریع، در اختیار جامعۀ اسلامی قرار دادند. در این پژوهش، ضمن بررسی و نقد دیدگاه‌های پیشین، دیدگاه اخیر با ارائۀ ادلۀ متعدد اثبات شده و اشتمال قرآن کریم بر برخی اصول و قواعد این دانش مورد تحلیل و تبیین قرار گرفته است.

http://jostar-fiqh.maalem.ir/article_77249_737fb09c09c8a38fb3b0f5e9ee2f32c0.pdf