A comparative study on the "order" between the views of Mirza Na'ini and Akhund Khorasani and the expression of its fruits

Document Type : Naieeni Congere

Author

High-level professor at Qom Seminary. Qom. Iran. e.mehrkesh@gmail.com

Main Subjects


Article Title [العربیة]

دراسة مقارنة فی «الترتّب» بین رأیی المیرزا النائینی (ره) والآخوند الخراسانی (ره) وبیان ثمراته

Abstract [العربیة]

تُعَدّ مسألة الترتّب من المباحث التی استُحدثت لتصحیح الضدّ العبادی، مثل تزاحم الصلاة مع واجب أهمّ کإنقاذ الغریق أو إزالة النجاسة من المسجد. ومحلّ النزاع یدور حول کیفیة فعلیّة کلا الخطابین. وهناک رأیان رئیسیان مطروحان فی هذا الصدد؛ ففریق منهم، کالمیرزا النائینی (ره)، یُثبت بتقریره الذی قدّمه فعلیّة کلا الخطابین فی الأمر الترتّبی، بینما فریق آخر، کالمرحوم الآخوند (ره) ینکر ذلک، ویذهبون، بتعمیم النزاع لیشمل مقدّمة المقدّم والمقارن، إلى استحالة فعلیّة کلا الخطابین. استعرضت هذه الدراسة، اعتماداً على المنهج المکتبی وتحلیل البیانات، مقارنةً بین رأیی المرحوم الآخوند (ره) والمیرزا النائینی (ره) فی مسألة الترتّب.
یرى الآخوند الخراسانی (ره) أن الترتّب غیر ممکن وذلک بناءً على امتناع اجتماع الضدّین ومحذور تعدّد العقاب، ویقدّم بیاناً یخرج به عن محلّ النزاع فی هذه المسألة. وعلى النقیض من ذلک، یعرض المیرزا النائینی (ره) خمس مقدمات محکمة (منها کون العلاقة بین التکالیف طولیّة، وکون شروط التکلیف قیداً فی الموضوع، وکون الترتّب رتبیّاً) لیثبت إمکان تصوّر فعلیّة الخطابین فی طولٍ واحد، من دون الوقوع فی أیّ تناقض.
وتهدف هذه المقالة أیضاً إلى تحقیق ثلاثة أمور أخرى: «إثبات صحة الترتّب»، و«إثبات عدم جریانه فی بعض مصادیقه حتى على فرض صحته»، و«بیان ثمراته». وتُظهر النتائج أن تقریر المحقّق النائینی (ره) أکثر اتساقاً ومنطقیة، ولدیه قدرة أکبر على حل التعارضات الفقهیة العملیة.

Keywords [العربیة]

  • الترتّب
  • الضد
  • طلب الضدین
  • الجمع بین الضدین
  • الآخوند الخراسانی (ره)
  • المیرزا النائینی (ره)

به فایل PDF مراجعه نمایید.

  1. Al-Rāzī al-Najafī, Muḥammad-Taqī. 2008/1429. Hidāyat al-Mustarshidīn fī Sharḥ Uṣūl Ma‘ālim al-Dīn. Qom: Muʼassasat al-Nashr al-Islāmī li Jamāʻat al-Mudarrisīn.
  2. al-Gharawī al-Iṣfahānī, Muḥammad Ḥusayn (al-Muḥaqqiq al-Iṣfaḥānī). 2008/1429. Nihāyat al-Dirāya fī Sharḥ al-Kifāyah. Beirut: Muʼassasat Āl al-Bayt lī Iḥyāʼ al-Turāth.
  3. al-Iīrawānī, Muḥammad Bāqir. 2008/1429. Kifāyat al-Uṣūl fī Uslūbihā al-Thānī. Najaf al-Ashraf: Muʾassasat Iḥyāʾ al-Turāth al-Shīʻah.
  4. Āl Shaykh Rāḍī, Muḥammad Ṭāhir. 2004/1425. Bidāyat al-Uṣūl. Qom: Manshūrāt Dār al-Hudā.
  5. Murtaḍāʼī Warzanih, Saʻīd. 2022/1401. Barrasī wa Imkān yā Istiḥālih-yi Tirattub az Dīdgāh-i Shaykh Anṣārī, Ākhund Khurāsānī wa Nāʼīnī wa Taṭbīqāt Ān dar ʻIlm-i Uṣūl. Qom: Markaz-i Mudīrīyat-i Ḥawzah ʻIlmīyah Qom.
  6. al-ʻĀmilī, Bhāʻ al-Dīn Muḥammad (al-Shaykh al-Bahāʻī). 2002/1423. Zubdat al-Uṣūl Maʻa Ḥawāshī al-Muṣanif ʻAlayhā.. Qom: Intishārāt-i Mirṣād.
  7. al-Wāʻiẓ al-Husaynī al-Bihsūdī, al-Sayyid Muḥammad Sarwar. 2001/1422. Miṣbāḥ al-Uṣūl (Taqrīrāt Buḥūth al-Sayyid Abū al-Qāsim al-Mūsawī al-Khuʼī). Qom: Maktabat al-Dāwarī.
  8. al-Jazāʼirī al-Murawwij, al-Sayyid Muḥammad Jaʻfar. 2006/1427. Muntahā al-Dirāya fī Tawḍīḥ al-Kifāya. Qom: Nashr Fiqāhat.
  9. al-Jazāʼirī al-Murawwij, al-Sayyid Muḥammad Jaʻfar. 1994/1415. Muntahā al-Dirāya fī Tawḍīḥ al-Kifāya. Qom: Muʼassasat Dār al-Kitāb.
  10. Al-Jalālī al-Māzandarānī, Sayyid Maḥmūd. 1993/1414. Al-Maḥṣūl fī ʻIlm al-Uṣūl. Taqrīrāt Buḥūth Jaʻfar al-Subḥānī. Qom: Muʼasassat al-Imām al-Ṣādiq.
  11. al-Subḥānī al-Tabrīzī, Jaʻfar. 2003/1424. Irshād al-ʻUqūl ilā Mabāḥith al-Uṣūl. Qom: Muʼassasat al-Imām al-Ṣādiq.
  12. Ḥakīm, ‘Abd al-Ṣāḥib. 1994/1415. Muntaqī al-Uṣūl. Taqrīrāt Durūs Āyatullāh Muḥammad Rawḥānī. Qom: Manshūrāt al-Hādī.
  13. al-Kurāsāni, Muḥammad Kāzim (al-Ākhund al-Khurāsānī). 2004/1385. Kifāyat al-Uṣūl. Qom: Muʾassasat Āl al-Bayt li Iḥyāʾ al-Turāth.
  14. al-Mūsawī al-Khuʼī, al-Sayyid Abū al-Qāsim. 2008/1429. Ajwad al-Taqrīrāt (Taqrīrāt Baḥth al-Mīrzā al-Nāʻīnī). Qom: Muʼasissat Ṣāḥib al-Amr.
  15. al-Mūsawī al-Khuʼī, al-Sayyid Abū al-Qāsim. 1973/1352. Ajwad al-Taqrīrāt (Taqrīrāt Baḥth al-Mīrzā al-Nāʻīnī). Qom: Maṭbaʻt al-ʻIrfān.
  16. Al-Rashtī, Ḥabībullāh ibn Muḥammad ʻAlī. n.d. Badāʼiʻ al-Afkār. Qom: Muʾassasat Āl al-Bayt li Iḥyāʾ al-Turāth.
  17. Sutūdih, Ḥamīd. 2012/1391. Namūnih-hāyi az Kārburd-i Fiqhī-yi Tarattub bā Taʼkīd bar Ārā-yi Sayyid Muḥammad Kāḍim Yazdī. Majalih-yi Fiqh-i Ahl al-Bayt, 72, P. 212.
  18. Faraḥānī, ʻAbd al-Karīm. 2001/1400. Nafy-i Ḍarūrat-i Tarattub az Manẓar-i Imām Khumaynī. Majalih-yi Āfāq-i Fiqāhat, 2(6), 7-22.
  19. Al-Fishārakī al-Ṭabāṭabāʼī, Sayyid Muḥammad-Qāsim. 1993/1413. Al-Rasāʼil al-Fishārakīyah. 1st. Qom: Muʼassasat al-Nashr al-Islāmī li Jamāʻat al-Mudarrisīn.
  20. al-Fayyāḍ, Muḥammad Isḥāq.d. Muḥāḍirāt fī Uṣūl al-Fiqh (Taqrīrāt Buḥūth al-Sayyid al-Khuʾī. Najaf: Markaz al-Abḥāth wa al-Dirāsāt al-Takhaṣuṣiyat lil Shahīd al-Ṣadr.
  21. Al-Fīrūz Ābādī, Sayyid Murtaḍā. 1998/1419. ʻInāyat al-Uṣūl. Tehran: Muʼasissat Dār al-Kitāb.
  22. Qāʼimī Manish, Ṣādiq. 2023/1402. Tarattub az Dīdgāh-i Muḥaqiqq Nāʼīnī wa Āthār Fiqhī-yi Mutirattib bar Ān. Majallih-yi ʻIlmī Pazhūhishī-yi Fiqh wa Ijtihād, 10(20), 67-87.
  23. Qudsī, Aḥmad. 2007/1428. Anwār al-Uṣūl (Taqrīrāt Buḥūth Āyatullāh al-Makārim al-Shīrāzī. Qom: Madrasi-yi Imām ʻAli Ibn Abī Ṭālib.
  24. Qadīrī, Muḥammad Ḥassan. 2002/1423. Al-Mabāḥith fī ʻIlm al-Uṣūl. Qom: Būstān-i Kitāb-i Qum (Intishārāt-i Daftar-i Tablīghāt-i Islāmī-yi Ḥawzi-yī ʿIlmīyyi-yi Qum).
  25. Al-Gharawī al-Nāʼīnī, Muḥammad Ḥusayn (al-Muḥaqqiq al-Nāʼīnī, Mīrzā Nāʼīnī). 2003/1423. Fawāʻid al-Uṣūl. Taqrīrāt Muḥammad ʻAlī Kāẓimī Khurāsānī. Qom: Muʼassasat al-Nashr al-Islāmī li Jamāʻat al-Mudarrisīn.
  26. Kalāntarī, Abulqāsim. 2007/1428. Maṭāriḥ al-Anẓār. Qom: Majma‘ al-Fikr al-Islāmī.
  27. Mihrkash, Iḥsān. 2017/1396. Taqrīrāt Durūs Āyatullāh Subḥānī.