A Jurisprudential Inquiry into the Legal Ruling and Scope of Tashabbuh bi al-Kuffār (Imitation of Disbelievers)

Bahramarjavand, Rohoollah; Sanaee, Hossein

doi:10.22034/jrj.2025.71277.2957

A Jurisprudential Inquiry into the Legal Ruling and Scope of Tashabbuh bi al-Kuffār (Imitation of Disbelievers)

Document Type : Research (Normal Review)

Authors

¹ 1. Researcher at the A'immah Athar Jurisprudence Center, affiliated with the Office of Grand Ayatollah Fazel (RA), Qom, Iran. (Corresponding Author).

² Researcher at the Imam Muhammad al-Baqir (PBAH) Jurisprudence Center, Qom, Iran.

10.22034/jrj.2025.71277.2957

Abstract

Tashabbuh bi al-kuffār (imitation of non-Muslims/disbelievers) is an evolving jurisprudential category whose concrete instances vary across historical periods and cultural contexts. Given its explicit treatment in ḥadīth literature, establishing its legal ruling requires clarifying its conceptual boundaries and identifying the factors that govern its realization. Delimiting the scope of this concept is essential for evaluating newly emerging contemporary phenomena (al-mawḍūʿāt al-mustaḥdathah).

Employing a descriptive-analytical methodology grounded in Imāmī jurisprudential principles (uṣūl al-fiqh), this study examines the scope and legal ruling (ḥukm) of tashabbuh bi al-kuffār. Following a critical examination of the proofs (adillah) traditionally cited to establish its absolute prohibition, the study concludes that tashabbuh bi al-kuffār is not intrinsically (bi-dhātih) prohibited. Furthermore, the analysis demonstrates that the decisive criterion (miʿyār) for realizing tashabbuh is the exclusivity of the act to non-Muslims. Conversely, factors such as conscious awareness that an act constitutes imitation, a deliberate intention (qasḍ) to imitate, or performance of the act within Muslim territory (dār al-Islām) do not constitute necessary conditions for the realization of the concept.

Keywords

Main Subjects

Jurisprudence of Politics and Governance

Article Title [العربیة]

تأمل فی حکم وسعة «التشبّه بالکفار»

Abstract [العربیة]

یُعدّ «التشبّه بالکفار» من العناوین التی تتغیر مصادیقها فی کل عصر. ونظراً لکونه من الموضوعات المنصوص علیها فی الأحادیث، فمن الضروری فی ضوء دراسة حکمه توضیح سعة وأبعاد "التشبّه بالکفار" من حیث العوامل المؤثرة وغیر المؤثرة فی صدق مفهوم "التشبّه"، لتسهیل معرفة المصادیق الجدیدة فی ضوء ذلک.
تناولت هذه الدراسة بناءً على المبانی الفقهیة والمنهج الوصفی-التحلیلی سعة وحکم التشبه بالکفار، وبعد فحص الأدلة المدعاة للحرمة، وصلت إلى نتیجة مفادها أن حکم التشبّه بالکفار لیس الحرمة مطلقاً. کما ثبت أن العامل المؤثر فی صدق عنوان التشبّه هو اختصاص ذلک الفعل بغیر المسلمین، أما کون الفعل صادراً عن علم ومعرفة بالتشبّه أو بقصد وتعمد للتشبّه أو وقوعه حتماً فی بلاد المسلمین، فلیست من العوامل المؤثرة فی صدق عنوان التشبّه.

Keywords [العربیة]

التشبّه
الکافر
الضابطة
القصد
الحرمة

Full Text

در دست اقدام ....

References

قرآن کریم

نهج البلاغه
1. ابن ابی‌جمهور، محمد بن علی. (1405ق). عوالم اللئالی العزیزیة. قم: دار سیدالشهدا للنشر.
2. ابن بابویه، محمد بن علی (شیخ صدوق). (1377). الخصال. تهران: کتابچی.
3. ابن بابویه، محمد بن علی (شیخ صدوق). (1413ق). من لا یحضره الفقیه. چاپ دوم. قم: جامعۀ مدرسین.
4. ابن فارس، احمد. (1404ق). معجم مقاییس اللغة. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیه.
5. ابن منظور، محمد. (1414ق). لسان العرب. بیروت: دارالفکر.
6. اشتهاردی، علی‌پناه. (1417ق). مدارک العروة. تهران: دارالأسوة للطباعة والنشر.
7. بحرانی، یوسف بن احمد بن ابراهیم. (1405ق). الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
8. بهجت، محمدتقی. (1428ق). استفتاءات. قم: دفتر حضرت آیت‌الله بهجت.
9. تبریزی، جواد بن علی. (بی‌تا). استفتاءات . قم.
10. جوهرى، اسماعیل بن حماد. (1410ق). الصحاح - تاج اللغة و صحاح العربیة. بیروت، لبنان: دارالعلم للملایین.
11. حائری، سید احمد بن یوسف. (1405ق). جامع المدارک فی شرح مختصر النافع. چاپ دوم. قم: مؤسسۀ اسماعیلیان.
12. حسینی خامنه‌ای، سید علی بن جواد. (1424ق). أجوبة الاستفتاءات. قم: دفتر آیت الله خامنهای در قم.
13. حسینی روحانی، سید صادق. (1412ق). فقه الصادق7. قم: دارالکتاب.
14. حکیم، سید محسن. (1416ق). دلیل الناسک. نجف اشرف: دارالحکمة.
15. حکیم، سید محسن. (1416ق). مستمسک العروة الوثقى. قم: مؤسسة دارالتفسیر.
16. حلّی، جعفر بن حسن (محقق حلی). (1407ق). المعتبر فی شرح المختصر. قم: مؤسسۀ سیدالشهدا7.
17. حلّی، جعفر بن حسن (محقق حلی). (1408ق). شرائع الإسلام. چاپ دوم. قم: مؤسسۀ اسماعیلیان.
18. حلّی، حسن بن یوسف بن مطهر اسدی (علامه حلی). (1420ق). تحریر الأحکام. قم: مؤسسۀ امام صادق7.
19. خرازی، سید . (بی‌تا). مجلۀ فقه اهل بیت:. شمارۀ 15.
20. خمینی، سید روح‌الله موسوی. (1424ق). توضیح المسائل (محشّى). چاپ هشتم. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
21. خمینی، سید روح‌الله. (1390ق). تحریر الوسیله. نجف: مطبعة الآداب.
22. خوئی، سید ابوالقاسم. (1377ق). مصباح الفقاهة (مکاسب). قم: داوری.
23. خوئی، سید ابوالقاسم. (بی‌تا). المستند فی شرح العروة الوثقى. بی‌جا: بینا.
24. سبحانی، جعفر. (بی‌تا). رسالۀ در تأثیر زمان و مکان بر استنباط الأحکام. قم: مؤسسۀ امام صادق7
25. سیستانی، سید علی حسینی. (1414ق). قاعدة «لا ضرر و لا ضرار». قم: دفتر آیت‌الله سیستانی.
26. سیستانی، سید علی. (2000م). استفتاءات. قم: دفتر آیت‌الله سیستانی.
27. شاهرودی، سید محمود. (1426ق). فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت:. قم: دائرةالمعارف فقه.
28. شبیرى زنجانى، سید موسى. (1419ق). کتاب نکاح. قم: مؤسسۀ پژوهشی رای‌پرداز.
29. صدوق، محمد بن علی. (1404ق). عیون أخبار الرضا7. مؤسسۀ الاعلمی للمطبوعات.
30. طباطبائی، سید محمد حسین. (1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
31. طوسی، ابو جعفر، محمد بن حسن. (1407ق). تهذیب الأحکام. چاپ چهارم. تهران: دارالکتب الإسلامیة.
32. طوسی، ابو جعفر، محمد بن حسن. (1417ق). الاجتهاد و التقلید (العدّة فی أصول الفقه). قم: چاپخانۀ ستاره.
33. عاملی، محمد بن حسن (حر عاملی). (1409ق). وسائل الشیعة. قم: مؤسسۀ آل البیت:.
34. فیروزآبادی، محمد بن یعقوب. (1414ق). القاموس المحیط. بیروت: دارالکتب العلمیة.
35. فیض کاشانی، محمد محسن. (1406ق). الوافی. کتابخانۀ امام امیرالمؤمنین7.
36. کلینی، محمد بن یعقوب. (1407ق). الکافی. چاپ چهارم. تهران: دارالکتب الإسلامیة.
37. مامقانی، ملا عبد اللّٰه بن محمد حسن‌. (1350ق). نهایة المقال فی تکملة غایة الآمال.چاپ اول. قم:‌ مجمع الذخائر الإسلامیة‌.
38. مجلسی، محمدتقی. (1406ق). روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه. چاپ دوم. قم: مؤسسۀ فرهنگی اسلامی کوشانبور.
39. مصطفوی، حسن. (1402ق). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
40. مظفر، محمدرضا. (1387ق). أصول الفقه. چاپ پنجم. قم: بوستان کتاب.
41. منتظری، حسینعلی. (1415ق). دراسات فی المکاسب المحرمة. قم: تفکر.
42. نجفی، محمدحسن (صاحب جواهر). (1404ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. چاپ هفتم. بیروت، لبنان: دار إحیاء التراث العربی.