قطعی الدلالۀ بودن عمومات قرآن از منظر مذاهب اسلامی

نوع مقاله: پژوهشی (داوری عادی)

نویسندگان

1 دانشگاه شهید مطهری

2 عضو هیئت علمی دانشگاه شهید مطهری

10.22081/jrj.2020.55017.1769

چکیده

در علم اصول فقه معروف است که علمای اصول ادله را از حیث قطعی بودن و ظنی بودن مورد کنکاش قرار می‌دهند. از آن جمله ادله، عمومات قرآن است. عمومات قرآن از حیث سند به اجماع مسلمین، قطعی است ولی از حیث دلالت محل نزاع قرار گرفته است و بلکه یک نزاع پردامنه در میان قدما بوده است؛ لکن در میان متأخرین شیعه به دلیل آنکه ظنی بودن دلالت عمومات ارسال مسلم تلقی شده است، از کنکاش علماء به دور مانده است؛ گرچه در میان علمای اهل سنت متروک نمانده و در کتب مختلف مورد مناقشه قرارگرفته است. بنا بر نظر جمهور علمای فریقین عمومات قرآن از ظنون معتبره به شمار می‌آید. در مقابل این دیدگاه مشهور، از شیعه، شیخ مفید، سید مرتضی، شیخ طوسی و برخی از معاصرین و از اهل سنت، شاطبی، ابن‌تیمیه و غالب علمای حنفی و معتزله قائل هستند، دلالت عام قطعی است. مطابق استقراء صورت گرفته، سه دلیل در قطعی بودن دلالت عمومات وجود دارد: عدم جواز تأخیر بیان از وقت خطاب، قطعی بودن مدالیل استعمالی و تبادر معانی موضوع‌له. در پژوهش حاضر با مطالعه مقارن میان فریقین به تبیین مبانی این نظریه پرداخته شده است. به نظر می‌رسد، نظریه قطعی بودن دلالت عمومات دارای پشتوانه قوی است و هر سه دلیلی که برای این دیدگاه مطرح شده است، قابل دفاع و موجه هستند؛ چراکه مطابق هر سه دلیل، مخصصات منفصل برخلاف اسلوب زبان و ادبیات عرب هستند و وجه مخالفت آن این است که مطابق قواعد زبان عربی متکلم بدون نصب قرینه نمی‌تواند خلاف معنای متبادر – که در عمومات، شمولیت است- را اراده کند و عدول از این قاعده منجر به تجهیل و تلبیس، تکلیف بما لایطاق و بلا فائده بودن کلام می‌شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Certain Significance of the Quran Generalities From the perspective of Islamic religions

نویسندگان [English]

  • mahdi narimanpour 1
  • Seyed Mohammad Sadegh Mousavi 2
1 UNIVERSITY OF SHAHID MOTAHRY
2 Faculty member of Shahid Motahari University
چکیده [English]

In Islamic jurisprudence, It's well known that jurisprudence scholars study reasons in terms of certainty and suspicious and one of them is generalities of Quran. According to the consensus of Muslim’s, the generalities of Quran are certain in terms of the document, but it is one of the controversial issues in terms of signification among the ancients , even it is one of the most controversial issues among the ancients, but among the late Shia jurists, it haven't studied due to this fact that they believe suspicious signification of generalities is incontrovertible; however, it is not abandoned among the Sunni scholars and has been disputed in various books. According to views of all Shia and Sunni scholars generalities of Quran is of valid thoughts. In contrast to this famous view, from shia scholars sheikh mufid, seyyed morteza, sheikh tousi and some contemporaries and from Sunni scholars shadebi, ibni teimie and most hanafi scholars and mu"tazilah theologians believe that the signification of general is certain. According to induction, there are three different bases on the certainty of signification of generality: the lack of the permission of the speech delay after the time of addressed, the certainty of significations of usage and that first spring to the mind on signification. In the present study, we explain the principles of this theory by contemporaneous studying of Shia and Sunni sources. In addition to defending certainty of generalities, we believe that the three bases considered for this view are correct, since the reference of all three bases is against the style of Arabic language and literature.

کلیدواژه‌ها [English]

  • signification
  • generalities
  • certainty
  • speech delay
  • usage significations
  • first spring to the mind on signification
  • Arabic language and literature

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 05 بهمن 1398
  • تاریخ دریافت: 24 تیر 1398
  • تاریخ بازنگری: 03 بهمن 1398
  • تاریخ پذیرش: 28 دی 1398