عیب تراضی (عدم مطابقت ایجاب و قبول)

نوع مقاله: پژوهشی (داوری عادی)

نویسنده

استادیار حقوق خصوصی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران: akhoundi@ut.ac.ir

10.22034/jrj.2020.52618.1572

چکیده

یکی از شرایط انعقاد قراردادها در فقه امامیه و حقوق ایران مانند سایر نظام­های حقوقی، لزوم تطابق ایجاب و قبول است. عدم مطابقت این دو انشا، درخصوص موضوع یا شرایط اصلی هر قرارداد، از موجبات بطلان محسوب می‌شود. هرچند مهم‌ترین و بلکه تنها عامل عدم تطابق ایجاب و قبول، مسئله «اشتباه» است و به­رغم اهمیت هر دو موضوع، یعنی «تطابق ایجاب و قبول» و «اشتباه»، در فقه معاملات و قواعد عمومی قراردادها، تاکنون بحث مستقل، جدی و دامنه­داری درخصوص ارتباط این‌دو با هم چه در فقه و چه در حقوق نداریم. این پژوهش با تکیه بر تبیین دقیق این‌دو موضوع و کنکاش در زوایای حقوقی مختلف آن‌ها و با هدف ارائه تبیینی نوین از این مفاهیم، تأکید دارد که اشتباه نه‌فقط یکی از مهم‌ترین عیوب اراده، اعم از عیب مانع قصد و عیب مانع کمال رضا است؛ بلکه تنها عیب تراضی و عدم تطابق ایجاب و قبول در حقوق ایران است. این تبیین متفاوت و نوین از اشتباه به­عنوان عیب تراضی، دارای دستاوردهای متعددی است؛ ازجمله نظام‌دادن به نظریه اشتباه و توسیع دامنه آن؛ قاعده­مندکردن احکام لزوم تطابق ایجاب و قبول؛ یافتن مبنایی جدید برای توجیه و تعلیل بسیاری از تفاوت­های موجود میان سه نظام حقوقی ایران، فرانسه و انگلستان.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Vice of Agreement (Mismatch between Offer and Acceptance)

نویسنده [English]

  • Rohoallah Akhoundi
d
چکیده [English]

One of the conditions for concluding contracts in Shia jurisprudence and Iranian law, like other legal systems, is the necessity of coincidence between offer and acceptance. The non-conformity of these two wills, as to the subject or the main conditions of each contract, is a cause of invalidity. "Mistake" is not only the most important cause but also the only cause of mismatch between offer and acceptance. In spite of this and importance of both issues that is "Coincidence between offer and acceptance" and "mistake, so far we do not have independent and serious discussions about the relationship between them, neither in jurisprudence nor in the law and in general rules of contracts. This research, relying on the precise explanation of these two issues and exploring them in different legal angles and with the aim of providing a new explanation of these concepts, emphasizes that »mistake is not only one of the most important defects of will, but also only vice of agreement and only cause of mismatch of two wills (offer and acceptance) in Iranian law«. This new and different explanation of mistake as a »Vice of Agreement« has several achievements. Systemizing the »theory of Mistake« and expanding its scope, regulating the rulings of the necessity of coincidence between offer and acceptance, finding a new basis for justifying many differences between the three legal systems of Iran, France and the United Kingdom as to these issues, are of achievements of this research.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Coincidence between Offer and Acceptance
  • Vice of Agreement
  • Vice of Will
  • Mistake
  • Nullity and Revocation

عنوان مقاله [العربیة]

عیب التراضی (عدم التطابق بین الإیجاب والقبول)

چکیده [العربیة]

من شروط العقود فی الفقه الإمامی وفی القانون الإیرانی کما فی غیرها من الأنظمة الحقوقیة لزوم التطابق بین الإیجاب والقبول، وإنّ عدم التطابق بین هذین الإنشاءین فیما یتعلق بموضوع العقد أو شروطه الأساسیة یکون موجبا لبطلان ذلک العقد.

مع أنّ أهم عامل فی عدم التطابق بین الإیجاب والقبول بل العامل الوحید هو "الخطأ"، ومع أهمیة کلا الموضوعین أی "تطابق الإیجاب والقبول" و "الخطأ" فی فقه المعاملات والقواعد العامة للعقود إلا أنّه لا یتوفر لدینا سواء فی الفقه أو فی الحقوق دراسة جادة وواسعة ومستقلة حول العلاقة بین الموضوعین.

تهدف هذه الدراسة انطلاقا من التبیین الصحیح لهذین الموضوعین والبحث الدقیق فی مختلف زوایاهما القانونیة إلى تقدیم شرح جدید لهذه المفاهیم وتؤکدّ أنّ "الخطأ" لیس فقط واحدا من أهم عیوب الإرادة، سواء العیب المانع للقصد أو العیب المانع لکمال الرضا بل هو العیب الوحید للتراضی وعدم التطابق بین الإیجاب والقبول فی القانون الإیرانی، هذا التقدیم الجدید والمتمایز لـ "الخطأ" کعیب من عیوب التراضی یستتبع نتائج متعددة ومنها تنظیم نظریة "الخطأ" وتوسیع نطاقها، وتنظیم أحکام لزوم التطابق بین الإیجاب والقبول، وإیجاد أسس جدیدة لتبریر وتعلیل الکثیر من الاختلافات الموجودة بین الأنظمة الحقوقیة فی کلّ من إیران وفرنسا وبریطانیا.

کلیدواژه‌ها [العربیة]

  • التطابق بین الإیجاب والقبول
  • عیب التراضی
  • عیب الإرادة
  • الخطأ
  • البطلان
  • الخیار