رویکردهای انتصاب و انتخاب در انطباق با تقنین کیفری ایران

نوع مقاله : پژوهشی (داوری عادی)

نویسندگان

1 استادیار گروه حقوق دانشگاه حکیم سبزواری. سبزوار. ایران.

2 استادیار گروه حقوق دانشگاه تهران. تهران. ایران.

10.22034/jrj.2022.61611.2320

چکیده

حاکمیت جمهوری اسلامی ایران با توجه به اصل پنجم قانون اساسی مبتنی بر نظریه ولایت‌فقیه است. در فقه سیاسی شیعه در مقام تعلیل بر مشروعیت ولایت‌فقیه دو رویکرد و اندیشه متفاوت به نام انتخاب و انتصاب وجود دارد که تشکیل قدرت بر اساس هر یک، فرایند مختص به خود را دارد. بی‌تردید اندیشه سیاسی حاکم و چرایی آن، بر سایر نهادهای حکومتی اثرگذار خواهد بود. در این تحقیق ابتدا به توصیف فرایند تشکیل قدرت بر اساس دو نظریه انتخاب و انتصاب پرداخته‌ خواهد شد و سپس به واکاوی آثار و تبعات هر یک از دو نظریه در موضوع تقنین و جرم-انگاری پرداخته شد. در پایان با استفاده از روش توصیفی و تطبیقی این نتیجه حاصل شد که در امر تقنین کیفری در نظام کیفری ایران، انطباق و همسویی با نظریه انتخاب وجود دارد ولی در خصوص انطباق آن با نظریه انتصاب، نه‌تنها همسویی دیده نمی‌شود بلکه می‌توان گفت مخالفت قطعی وجود دارد و نمی‌توان نظام کیفری موجود را مولود نظریه انتصاب دانست.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Approaches of Election and Appointment under Iran’s Criminal Laws

نویسندگان [English]

  • Mahdi Narestani 1
  • Mohsen Borhani 2
1 Assistant Professor Hakim Sabzevari University
2 Faculty of Law and Political Science, University of Tehran
چکیده [English]

The governance of the Islamic Republic of Iran, pursuant to Article 5 of the Constitution, is founded upon the theory of Wilāyat al-Faqīh (Guardianship of the Jurist). In Shī‘ī political jurisprudence, two distinct approaches have emerged concerning the justification of the legitimacy of the jurist’s guardianship: the theories of election (intikhāb) and appointment (intisāb). The establishment of political authority under each of these theories entails a distinct process of its own. Undoubtedly, the prevailing political theory and the rationale underlying its adoption exert a significant influence on other governmental institutions.
This study initially describes the processes through which political authority is constituted under the two theories of election and appointment. It then examines the implications and consequences of each theory with regard to legislation and criminalization. Finally, employing a descriptive and comparative methodology, the study concludes that criminal legislation within Iran’s criminal justice system is consistent and aligned with the theory of election. However, with regard to its compatibility with the theory of appointment, not only is no such alignment discernible, but a definitive contradiction may also be identified. Accordingly, the existing criminal justice system cannot be regarded as a product of the theory of appointment.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Wilāyat al-Faqīh
  • selection theory
  • appointment theory
  • criminal legislation

در دست اقدام ...

  1. آصفى، محمدمهدى. 1426ق. ولایة الامر . تهران: المجمع العالمی للتقریب بین المذاهب الاسلامیه.
  2. ابن فارس، احمد بن فارس. 1404ق. معجم مقائیس اللغة. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم.
  3. ابن منظور، محمد بن مکرم. 1414ق. لسان العرب. سوم، بیروت: دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع - دار صادر.
  4. امام خمینى، سید روح­اللّه. 1421ق. کتاب البیع (للإمام الخمینی). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى قدس سره.
  5. امامی، مسعود. 1397. شرح مبسوط قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 اجرای قصاص. قم: موسسه دائره المعارف فقه اسلامی.
  6. تهرانی حسینی، سید محمد حسین. 1421ق. ولایت‌فقیه در حکومت اسلام. دوم، مشهد: انتشارات علامه طباطبایى.
  7. جعفرپیشه فرد، مصطفی 1380. مفاهیم اساسی ولایت‌فقیه. بی‌جا: تهیه مرکز تحقیات علمی دفتر دبیرخانه مجلس خبرگان.
  8. جوادی آملی، عبدالله. 1389. ولایت‌فقیه. نهم، قم: انتشارات اسراء.
  9. جوادی آملی، عبدالله. 1389. نسیم اندیشه دفتر سوم. دوم، قم: انتشارات اسراء.
  10. خامنه‌اى، سید على (حسینی). 1393. ولایت و حکومت. سوم، تهران: چاپ سلمان فارسی.
  11. خامنه‌اى، سید على(حسینی). 1424ق. أجوبة الاستفتاءات (فارسى). قم: دفتر معظم له در قم.
  12. خلخالى، سید محمد مهدى. 1422‍ق. حاکمیت در اسلام یا ولایت‌فقیه. مترجم: جعفر الهادى، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  13. سبحانی، جعفر. 1413ق. مفاهیم القرآن. چهارم، قم: مؤسسه الإمام الصادق علیه السَّلام‏.
  14. عمید زنجانى، عباسعلى. 1421ق. فقه سیاسى. چهارم، تهران: انتشارات امیر کبیر.
  15. فتحی، حجت الله. 1393. شرح مبسوط قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 حدود. قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی.
  16. الهام، غلامحسین و برهانی، محسن. 1394. درآمدی بر حقوق جزای عمومی جرم و مجرم. تهران: نشر میزان.
  17. فیرحی، داود. 1393. فقه و سیاست در ایران معاصر. تهران: نشر نی.
  18. قاسمى،محمدعلی و پژوهشگران دانشگاه علوم اسلامى رضوى. 1426ق. فقیهان امامى و عرصه‌هاى ولایت‌فقیه. مشهد: انتشارات دانشگاه علوم اسلامى رضوى.
  19. قرشى، سید علی‌اکبر، 1412ق.  قاموس قرآن. ششم، تهران، دار الکتب الإسلامیة.
  20. کعبى‏، عباس و حکیمى، سجاد. «ماهیت نمایندگى مجلس در حقوق اساسى جمهورى اسلامى ایران‏». حکومت اسلامى. 1393. (شماره‏ ‎72 /22 صفحه - از 123 تا 144).
  21. لک­زایی، شریف. 1386. بررسی تطبیقی نظریه های ولایت‌فقیه. دوم، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
  22. مصباح یزدی، محمدتقی. 1397. حکیمانه‌ترین حکومت: کاوشی در نظریه ولایت‌فقیه. چهارم، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
  23. منتظرى نجف‌آبادى،حسین على. 1409ق. مبانى فقهى حکومت اسلامى. مترجم: صلواتى، محمود و شکورى، ابوالفضل، قم: مؤسسه کیهان.
  24. منتظرى نجف‌آبادى، حسین على. 1409ق. دراسات فی ولایة الفقیه و فقه الدولة الإسلامیة. دوم، قم: نشر تفکر.
  25. منتظرى نجف‌آبادى، حسین على. 1429ق. حکومت دینى و حقوق انسان. قم: ارغوان دانش.
  26. مؤسسه آموزشی و پژوهشی قضا، ۱۳۹۰، ره توشه قضایی. قم: نشر قضا.
  27. مؤمن قمّى، محمد. 1415ق . کلمات سدیدة. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  28. نعیمیان، ذبیح ‏الله. «واکاوى انتقادى رابطه «تشریع و احکام حکومتى» در نظریه «منطقه الفراغ»». فصلنامه علمى، پژوهشى حکومت اسلامی. 1390 (شماره60‏‎؛ 24 صفحه - از 33 تا 56).
  29. هادوی تهرانی، مهدی. 1389. ولایت و دیانت. قم: مؤسسه خانه فرهنگی خرد.
  30. هاشمی، سید محمود. 1386. حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران: حاکمیت و نهادهای سیاسی. هفدهم، تهران: نشر میزان.