مدرس سطوح عالی حوزه علمیه قم و جامعة المصطفی العالمیة
10.22034/jrj.2026.72966.3062
چکیده
تقسیم واجب به تعبدی و توصلی به شکل صریح، تقسیمی نوپدید در اصول فقه شیعه است و بر مبنای این تقسیم، تفاوت واجب تعبدی با دیگر واجبات ناشی از این است که واجب تعبدی مشروط به قصد امتثال امر است؛ اما برخی از اصولیان گفتهاند مشروط کردن واجب به قصد امتثال امر با مشکلات متعددی مواجه است؛ از جمله اشکال دور، اشکال اخذ اجرت در برابر عبادات نیابتی، اشکال اخذ اجرت بر واجبات تعبدی و عبادی بودن مقدمات سهگانۀ نماز. در برابر این مشکلات، جوابهای متعددی مطرح شده است؛ اما به نظر میرسد این مشکلات به شکل اساسی حل نشدهاند و این ما را در برابر این سؤال قرار میدهد که آیا تفاوت میان واجبات تعبدی با دیگر واجبات، منشأ دیگری ندارد که خالی از این مشکلات باشد؟
این تحقیق که به روش تحلیلی و توصیفی انجام گرفته است، درصدد پاسخ به همین سؤال، با ارائۀ تعریفی دیگر از واجبات تعبدی است؛ تعریفی که این مشکلات و برخی مشکلات دیگر را از اساس حل میکند و علاوه بر این، برخی از واجبات مانند خمس و زکات را نیز از دایرۀ واجبات تعبدی خارج میکند. این تعریف مبتنی بر این نکته است که تفاوت واجبات تعبدی با دیگر واجبات، به دلیل مقیّد بودن آنها به قید بیرونیِ قصد امتثال امر نیست، بلکه ناشی از ماهیت درونی و عبادی خود این واجبات و قصدی بودن عنوان عبادت است.
)