مشروعیت دولت اسلامی در اندیشۀ آیت‌الله خامنه‌ای با تأکید بر نظریۀ مشروعیت مرکب

نوع مقاله : پژوهشی (داوری سریع)

نویسنده

گروه حقوق عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران/مدرسه فقه‌های تخصصی، موسسه عالی فقه و علوم اسلامی، قم، ایران

10.22034/jrj.2026.73057.3068

چکیده

مشروعیت زیربنای تمام نظام‌های سیاسی است که طبق آن حکومت می‌تواند از شهروندان، انتظار اطاعت و فرمان‌برداری داشته باشد. مشروعیت سیاسی در دولت اسلامی، مفهومی چندوجهی است که میان منابع الهی، خواست مردم و ضرورت‌های عملی حکمرانی در نوسان است. در نظریۀ ولایت فقیه، این تقابل به شکل انتخاب یا انتصاب تجلی می‌یابد. مشروعیت سیاسی ولی فقیه به عنوان محور حکمرانی در نظام‌های اسلامی و از جمله نظام جمهوری اسلامی ایران، همواره محل بحث بین دو خوانش «نصب الهی» و «خواست مردمی» بوده است. این مقاله با روش تحلیلی-توصیفی و با استناد به آثار فقهی و بیانات، به بررسی مفهوم مشروعیت سیاسی ولی فقیه در ضمن آرای آیت‌الله خامنه‌ای می‌پردازد و تلاش می‌کند در لابه‌لای بیانات به ظاهر متفاوت در مقولۀ ولایت انتخابی یا انتصابی فقیه، اندیشۀ سیاسی ایشان را در این باره کشف نماید‌. یافته‌ها حاکی از آن است که ایشان با تکیه بر مشروعیت دوگانۀ الاهی-مردمی (مشروعیت مرکب) و مشروطیت اختیارات فقیه، مشروعیت ثبوتی ولایت را نیز در گرو خواست مردم می‌داند؛ این مهم در نقشۀ راه حکمرانی دینی و به ویژه حوزۀ حقوق اساسی حائز اهمیت خواهد بود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Legitimacy of the Islamic State in the Thought of Ayatollah Khamenei with Emphasis on the Theory of Composite Legitimacy

نویسنده [English]

  • Javad Najafi
Department of Public Law, Faculty of Law and Political Science, Allameh Tabatabaei University, Tehran/School of Specialized Jurisprudence, Higher Institute of Jurisprudence and Islamic Sciences, Qom, Iran

در دست اقدام

  1. قرآن کریم.

    1. ‏‫ ابن سیده، علی بن اسماعیل. (۱۴۱۷). المحکم و المحیط الأعظم. دار الکتب العلمیة.
    2. ‏‫ابن فارس، احمد بن فارس. (۱۹۶۹م). معجم مقاییس اللغة. دار إحیاء الکتب العربیة.
    3. ‏‫ابن منظور، محمد بن مکرم. (۱۴۱۴ق). لسان العرب. دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع.
    4. بحرانی، یوسف. (۱۴۱۵ق). الحدائق الناضره فی احکام العتره الطاهره. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
    5. جوادی آملی، عبدالله(۱۳۸۵). تفسیر موضوعی قرآن کریم. چاپ ششم. قم: اسرا.
    6. ‏‫جوهری، اسماعیل بن حماد. (۱۴۰۴ق). الصحاح (للجوهری). دار العلم للملایین.
    7. حلّی، حسن بن یوسف (علامه حلی). (۱۴۱۸ق). تذکره الفقها. قم: مؤسسۀ آل البیت:.
    8. ‏‫فراهیدی، خلیل بن احمد. (۱۳۸۰ق). العین. مؤسسة دار الهجرة.
    9. ‏‫راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (۱۴۲۲ق). ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن با تفسیر لغوی و ادبی قرآن. مرتضوی.
    10. ‏‫سبحانی تبریزی، جعفر. (1394). الموجز فی أصول الفقه. قم: مؤسسة الإمام الصادق7.
    11. ‏‫طباطبایی، سیدمحمدکاظم. (۱۳۹۰). منطق فهم حدیث. قم: موسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
    12. ‏‫طباطبایی، محمد حسین. (۱۳۸۳). تفسیر المیزان (ترجمه). مترجم: محمد باقر موسوی، مترجم. قم: خدفتر انتشارات اسلامی.
    13. ‏‫طباطبایی، محمد حسین. (۱۳۹۹). اصول فلسفه و روش رئالیسم. قم: صدرا.
    14. ‏‫طباطبایی، محمدحسین. (۱۳۷۴). حاشیة الکفایة. بنیاد علمی و فکری علامه طباطبایی‏.
    15. ‏‫علیدوست، ابوالقاسم. (۱۳۹۸). فقه و عرف. پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
    16. ‏‫مظفر، محمد رضا. (1394). أصول الفقه. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
    17. ‏‫مکارم شیرازی، ناصر. (۱۴۲۸ق). أنوار الأصول. قم: مدرسة الإمام علی بن أبی طالب7.
    18. ‏‫نجاتی، محمد؛ محمودی، محسن و سالاری، یاسر. (۱۳۹۸). فاعل شناسایی و نفس در تفکر کانت و ملاصدرا؛ لوازم و پیامدها. فصلنامۀ شناخت، (12).
    19. ‏‫واسطی، عبدالحمید. (۱۳۹۵). روش شناسی تحلیل لغت در فرایند استنباط فقهی. کاوشی نو در فقه، (1395).
    20. ‏‫واسطی، عبدالحمید. (۱۳۹۸الف‌). روش اجتهاد تمدنی. فقه و اصول، (3).
    21. ‏‫واسطی، عبدالحمید. (۱۳۹۸ب‌). روش تحقیق شبکه‌ای روش معیار در تولید علم. ذهن، (80).
    22. ‏‫واسطی، عبدالحمید. (۱۳۹۹). الگوریتم اجتهاد. پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.