ابهام‌ها و چالش‌های قانونی کیفر معاونت در قتل عمدی و تبیین راهکارهای فقهی و حقوقی

نوع مقاله: پژوهشی (داوری عادی)

نویسنده

دانشیار، گروه آموزشی حقوق جزا و جرم‌شناسی، واحد مراغه، دانشگاه آزاد اسلامی، مراغه، ایران

چکیده

مواد قانونی ناظر بر معاونت در قتل عمد به‌گونه‌ای تنظیم‌ شده که به‌طور جامع کیفر همه صور آن را پوشش نمی­دهد؛ لذا با تمسک به راهکارهای فقهی و حقوقی باید نسبت به این چالش، پاسخ مناسبی یافت. هدف این مقاله این است که در یک پرونده قتل عمد که معاونی هم در آن نقش داشته است، دقیقاً تکلیف قاضی رسیدگی‌کننده را روشن و معین کند که در فرض‌های مختلف، چه تصمیم قضایی را می‌تواند نسبت به معاون قتل عمد اتخاذ نماید. تحقیق حاضر بر اساس روش توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه اسناد و منابع کتابخانه‌ای نگاشته شده است. یافته‌های تحقیق حاکی از این است که قضات با موادّ قانونی متعدّد و استنباطات فقهی متفاوت در خصوص تعیین کیفر معاونت در قتل عمد مواجه هستند و به ‌درستی به تعیین مجازات قادر نیستند. این امر، چالشی است که باعث ایجاد نوعی تشتت آرا می‌گردد. قواعد عمومی معاونت در جنایت مانند سایر جرایم در مواد 126، 127، 128 و 129 قانون مجازات اسلامی1392ش. مندرج است. کیفر معاونت در قتل عمد، از یک­سو برحسب قصاص یا عدم قصاص قاتل نظیر قتل عمدی در مقام دفاع فاقد جمیع شرایط مشروعیت و از سوی دیگر، انطباق رفتار معاون با معاونت شرعی یا قانونی متفاوت هست.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Ambiguities and Statutory Challenges of Penalty of Assistance in Murder & Explaining Jurisprudential and Legal Strategies

نویسنده [English]

  • Jamal Beigi
Associate Professor, Department of Criminal Law & Criminology, Maragheh Branch, Islamic Azad University, Maragheh, Iran
چکیده [English]

Statutory articles of assistance in murder is set that not warrant comprehensive about penalty of all forms its and therefore, by resorting to jurisprudence and legal strategies to these challenges must be answered. The purpose of this paper is a murder case that the ssistant involved in it, exactly what the judge dealing on and given that different assumptions, what can the judicial decision to adopt assistant murder. The current research is using description-analytic method as well as digital-library sources. The findings of the present study indicates that judges with numerous statutory articles and different jurisprudential inferences sentencing penalty of assistance in murder occurred and rightly able to determine not allowed and the challenges caused some votes to be dispersed. Basic rules of assisting in crime, like other crimes referred to in articles 126, 127, 128 and 129 of Islamic Penal Code is 1392. Penalty of assistance in murder by retaliation or no retaliation as murder murderer Such as murder as a defense lacks all legitimacy conditions on the one hand, and compliance assistant behavior with assistant shariah or legal is different.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Assistant Murder
  • Statutory Assistance
  • Shariah Assistance
  • Statutory Punishment
  • Jurisprudential Strategy

عنوان مقاله [العربیة]

الغموض والتحدیات القانونیة لعقوبة الاشتراک فی القتل العمد وشرح الحلول الفقهیة والقانونیة

چکیده [العربیة]

تم تنظیم المواد القانونیة التی تختص بالمعاونة فی القتل العمد بحیث لا یوجد حکم شامل بالعقوبة بجمیع أشکالها، وبالتالی یجب الرد على هذا الطعن بالاعتماد على الحلول الفقهیة والقانونیة.

الهدف من هذه المقالة هو توضیح مهمة قاضی التحقیق بشکل دقیق فی قضیة القتل العمد والتی تورط فیها المعاون أیضاً، والحکم القضائی الذی یمکنه اتخاذه ضد المعاون بتهمة القتل العمد فی قضایا مختلفة.

تمت کتابة البحث الحالی المکتوب بمنهج وصفی- تحلیلی والذی یعتمد على وثائق المکتبة ومصادرها. تشیر نتائج البحث إلى أنّ القضاة یواجهون مواداً قانونیة عدیدة واستنباطات فقهیة مختلفة فیما یتعلق بعقوبة الاشترام فی القتل العمد، وعدم قدرتهم على تحدید العقوبة بشکل صحیح، وهذا التحدّی یسبب نوعاً من التشتت فی الآراء.

ترد القواعد العامة للمعاونة فی جریمة مثل الجرائم الواردة فی المواد 126، 127، 128، 129 من قانون العقوبات الإسلامی للعام 2013. تختلف عقوبة المعاون فی القتل العمد بحسب قصاص القاتل أو عدم قصاصه، مثل القتل العمد فی حالة الدفاع الذی یفتقد إلى جمیع عناصر شروط الشرعیة من جهة، وانطباق سلوک المعاون مع المعاون الشرعی أو القانونی.

کلیدواژه‌ها [العربیة]

  • الاشتراک فی القتل العمد
  • المعاونة القانونیة
  • المعاونة الشرعیة
  • العقوبة القانونیة
  • الحلول الفقهیة

در دست اقدام

آخوند خراسانی، محمد کاظم. ( 1409ق)، کفایة الاصول، قم: مؤسسة آل البیت: لإحیاء التراث.
آقایی‌نیا، حسین. (1394)، جرایم علیه اشخاص، چاپ سیزدهم، تهران: نشر میزان.
اردبیلی، محمدعلی (1393)، حقوق جزای عمومی، جلد دوم، چاپ سیزدهم، تهران: نشر میزان.
اردبیلی، محمدعلی (1397)، حقوق جزای عمومی، چاپ پنجاه و چهارم، تهران: نشر میزان.
اسرافیلیان، رحیم (1386)، جرایم قابل‌گذشت، چاپ دوم، تهران: نشر میزان.
اسماعیل بیگی، محمد؛ رجایی، حسین و محمدی همدانی، محمد علی (1389)، تبیین فقهی معاونت در جرم و مقایسه آن با قوانین موضوعه، چاپ دوم، تهران: نشر جنگل.
الهام، غلامحسین و برهانی، محسن (1396)، درآمدی بر حقوق جزای عمومی: جرم و مجرم، جلد اول، چاپ سوم، تهران: نشر میزان.
بیگی، جمال (1395)، «کتاب قصاص(1)»، کارگاه آموزش ضمن خدمت قضات دادگستری کل استان اردبیل، اردبیل، چهارم شهریورماه1395.
بیگی، جمال و الیاسی، پروانه (1392)، «مجازات ممسک و ناظر در قتل عمدی بر پایه آموزه‌های فقهی و حقوق موضوعه ایران»، فصلنامه فقه جعفری و حقوق نوین، ش3، صص64-51.
بیگی، جمال و محمد پناهی، مصطفی (1396)، «معاونت در قتل عمدی و چالش‌های حقوقی فرا روی مجازات آن»، فصلنامه تعالی حقوق، دوره3، ش18، صص121-103.
حرّ عاملی، محمد بن حسن (1412ق)، تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، ج 12 ،17 و 29، قم: مؤسسه آل البیت: لاحیاء التراث.
حلی، حسن بن یوسف (علامه) (1370)، مختلف الشیعه، ج2، چاپ پنجم، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
حلبی، ابوالصلاح (1360)، الکافی فی الفقه، چاپ چهارم، اصفهان: کتابخانه امیرالمؤمنین 7.
حکیمی‌نژاد، امراله (1393) «همکاری در قتل عمدی»، مجله پیام آموزش، ش14.
حسینی یمین، مجتبی (1390)، تحلیل جرم انگاری و کیفرگذاری امساک و دیده بانی در پرتو قاعده حرمت اعانت بر اثم و نظریه معاونت در جرم، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته معارف و حقوق، دانشگاه امام صادق7.
حکیم، سیدمحسن (1408ق)، حقائق الأصول، ج2، قم: نشر بصیرتی.
شهری، غلامرضا و ستوده جهرمی، سروش (1377)، نظرهای اداره حقوقی قوه قضائیه در زمینه مسائل کیفری، چاپ دوم، تهران: نشر روزنامه رسمی کشور.
شیخ‌الاسلامی، عباس (1396)، «مبانی تحولات قانونی در قلمرو مداخله‌کنندگان در ارتکاب جرم»، فصلنامه پژوهشنامه حقوق کیفری، سال هشتم، ش1(پیاپی15)، صص162-135.
عمید زنجانی، عباسعلی (1391)، قواعد فقه؛ بخش حقوق جزا، چاپ پنجم، تهران: نشر سمت.
فاضل موحدی لنکرانی، محمد (1383)، جامع المسائل، جلد دوم، چاپ یازدهم.
فلچر، جورج پی. (1384)، مفاهیم بنیادین حقوق کیفری، ترجمه سید مهدی سیدزاده ثانی، چاپ اول، مشهد: نشر دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
فیض، علیرضا (1396)، مبادی فقه و اصول؛ مشتمل بر بخشی از مسائل آن دو علم، چاپ بیست و پنجم، تهران: نشر دانشگاه تهران.
قبله‌ای خویی، خلیل (1392)، ترجمه و تعلیق بر مبانی تکمله المنهاج: قصاص، تهران: نشر سمت.
قدسی، سید ابراهیم (1394)، جنایت علیه جسم ایران در حقوق کیفری ایران (نظری ـ کاربردی)، چاپ اول، تهران: نشر گام حق.
طوسی، ابن‌حمزه (1375)، الوسیلة الی نیل الفضیله، جلد هفتم، چاپ دوم، قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی‌نجفی.
کارخیران، محمدحسین (1392)، کامل‌ترین مجموعه محشای قانون مجازات اسلامی، چاپ دوم، تهران: نشر راه نوین.
کریمی، امیرمحمد؛ موسوی‌مجاب، سیددرید و آقابابایی بنی، اسماعیل (1392)، «معاونت در قتل عمدی از منظر فقه جزایی و حقوق موضوعه»، فصلنامه مطالعات فقهی و فلسفی، دوره4، ش14، صص29-7.
کلینی، محمد بن یعقوب (1376)، الکافی، جلد هفتم، چاپ چهارم، تهران: نشر دارالکتب الاسلامیه.
گلدوزیان، ایرج (1392)، بایسته‌های حقوق جزای اختصاصی (3-2-1)، چاپ سوم، تهران: نشر میزان.
گنجینه‌ آرای‌ فقهی‌ ـ قضایی (1379)، قم: مرکز تحقیقات‌ فقهی قوه قضائیه.
مجلسی، محمدباقر (1374)، بحارالانوار، جلد هفتاد و دوم، چاپ سوم، تهران: کتاب‌فروشی اسلامی.
محسنی، مرتضی (1396)، دوره حقوق جزای عمومی: پدیده جنایی، جلد دوم، چاپ چهارم، تهران: نشر گنج دانش.
محقق حلی، جعفر بن حسن (1408ق)، شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام‌، جلد چهارم، قم: نشر اسماعیلیان.
محقق حلی، جعفر بن حسن (1422ق)، المختصر النافع فی فقه الامامیه، جلد 2-1، چاپ چهارم، قم: موسسه مطبوعات دینی.
محقق داماد، سید مصطفی (1397)، قواعد فقه؛ بخش جزایی، چاپ سی و پنجم، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
مرعشی شوشتری، محمدحسن (1371)، «شرح قانون مجازات اسلامی»، فصلنامه رهنمون، ش1.
مصطفایی، یحیی (1392)، «مطالعه تطبیقی احکام معاونت و شرکت در قتل‌های غیر عمد در قوانین جزایی ایران و انگلستان»، فصلنامه کارآگاه، دوره دوم، سال ششم، ش23، صص64-44.
مقتدایی، مرتضی (1396)، آرشیو دروس خارج فقه آیت الله مرتضی مقتدایی 89-88، نشر دیجیتالی، اصفهان: مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان.
مکارم شیرازی، ناصر (1427ق)، مجموعه‌ استفتائات‌ جدید، ج1، چاپ دوم، قم: نشر مدرسه‌ امیرالمؤمنین7
موسوی اردبیلی، سید عبدالکریم (1377)، استفتائات، چ1، تهران: نشر نجات.
موسوی‌خمینی، روح‌الله (1373)، تحریرالوسیله، ج2، چاپ دوم، قم: نشر دارالکتاب العلمیه اسماعیلیان نجفی.
موسوی‌خمینی، روح‌الله (1382)، تحریر الوسیله، ج4، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
موسوی‌خویی، سیدابوالقاسم، (1391)، مبانی تکمله المنهاج، جلد اول، ترجمه علیرضا سعید، چاپ چهارم، تهران: نشر خرسندی.
میرمحمدصادقی، حسین (1395)، جرایم علیه اشخاص، چاپ بیستم، تهران: نشر میزان.
نجفی اصفهانی، محمد رضا (1413ق)، وقایة الأذهان، قم: مؤسسة آل البیت (:) لإحیاء التراث.
نجفی، محمدحسن (1367)، جواهرالکلام فی شرح شرایع الاسلام، جلد چهل و دوم، چاپ سوم، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
نوربها، رضا (1392)، زمینه حقوق جزای عمومی، چاپ سی و چهارم، تهران: نشر گنج دانش.
نوری، حسین بن محمد تقی (1408ق)، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، جلد هجدهم، بیروت: مؤسسه آل البیت (ع) لاحیاء التراث.